ارت ساختمان و چاه ارت: سیم ارت چند باشد، کجا وصل شود و چطور سالم بودنش را بفهمیم؟
سیم ارت ساختمان، پاسخ کوتاه: ارت ساختمان از چاه ارت یا الکترود زمین شروع میشود، با هادی مسی به شینهٔ اصلی ارت می‌رسد و از آنجا سیم ارت زرد و سبز هماندازهٔ سیم فاز (۲٫۵ برای پریزها) تا هر پریز و وسیلهٔ فلزی کشیده میشود. ارت هرگز نباید به نول یا لولهٔ گاز وصل شود و مقاومت آن باید اندازه‌گیری شود.
فهرست مطالب
سیم ارت در حالت عادی هیچ جریانی ندارد و برای همین خیلی‌ها فکر می‌کنند میشود از آن صرف‌نظر کرد. ولی همین سیم است که وقتی بدنهٔ یخچال، لباسشویی یا آبگرمکن برق‌دار میشود، جریان را به زمین می‌برد و باعث میشود کلید و محافظ جان فوراً قطع کنند. در این مقاله سطح مقطع سیم ارت، اجرای چاه ارت و روش آزمایش آن را توضیح می‌دهیم. جایگاه ارت در کل سیم‌کشی در راهنمای سیم‌کشی ساختمان آمده است.
ارت ساختمان از چه بخش‌هایی تشکیل میشود؟
- الکترود زمین: چاه ارت (صفحه یا میلهٔ مسی در خاک) یا ارت فونداسیون (هادی داخل بتن پی).
- هادی اصلی ارت: سیم یا تسمهٔ مسی از الکترود تا شینهٔ اصلی ارت در تابلو اصلی ساختمان.
- هادی‌های حفاظتی: سیم ارت از تابلو اصلی به تابلو هر واحد و از آنجا با هر مدار تا پریزها و دستگاه‌ها.
- هم‌بندی: اتصال لولههای فلزی آب و گاز، اسکلت فلزی و … به شینهٔ ارت.
سطح مقطع سیم ارت
| بخش | سطح مقطع رایج (مس) |
|---|---|
| ارت مدار روشنایی | ۱٫۵ (هماندازهٔ فاز) |
| ارت مدار پریز | ۲٫۵ |
| ارت مدار کولر، اجاق | هماندازهٔ فاز (۴ یا ۶) |
| ارت تغذیهٔ تابلو واحد | هماندازهٔ فاز تا ۱۶؛ برای فاز ۲۵ و ۳۵، ۱۶ |
| هادی اصلی ارت مدفون، بدون حفاظت در برابر خوردگی | دست‌کم ۲۵ |
| هادی اصلی ارت با حفاظت در برابر خوردگی | دست‌کم ۱۶ |
قاعدهٔ IEC: تا فاز ۱۶ میلیمتر مربع، ارت هماندازهٔ فاز؛ بین ۱۶ تا ۳۵، ارت ۱۶؛ بالاتر از ۳۵، نصف فاز. سیم ارت همیشه سبز و زرد است (رنگ‌بندی سیم‌ها).
چاه ارت یا ارت فونداسیون؟
در ساختمان‌های نوساز، ارت فونداسیون (تسمه یا هادی مسی یا فولادی گالوانیزه در بتن پی) رایج و پایدار است، چون بتن رطوبت را نگه می‌دارد. در ساختمان‌های موجود که پی قابل دسترسی نیست، چاه ارت اجرا میشود: چاهی چندمتری با صفحه یا میلهٔ مسی و مواد کاهندهٔ مقاومت (مثل بنتونیت) در اطراف آن. عمق و مواد را طراح یا مجری متخصص بر اساس جنس خاک تعیین می‌کند.
آزمایش ارت
- مقاومت الکترود: با دستگاه ارت‌سنج و ترجیحاً در فصل خشک اندازه‌گیری شود. مقدار مجاز را طراح بر اساس مقررات ملی ساختمان تعیین می‌کند؛ هرچه کمتر، بهتر.
- پیوستگی: با مولتی‌متر، ارت هر پریز را تا شینهٔ ارت تابلو بررسی کنید.
- آزمایش سادهٔ پریز: ولتاژ فاز تا ارت باید حدود ۲۲۰ ولت و نول تا ارت نزدیک صفر باشد.
- دکمهٔ تست محافظ جان: ماهی یک بار بزنید تا مطمئن شوید قطع می‌کند.
ساختمان قدیمی بدون ارت
در بسیاری از ساختمان‌های قدیمی سیم ارت کشیده نشده است. راه حل درست، اجرای چاه ارت و کشیدن سیم ارت به تابلوها و پریزهاست. تا آن زمان، نصب کلید محافظ جان خطر برق‌گرفتگی را بسیار کم می‌کند، ولی جای ارت را نمی‌گیرد. هرگز ارت پریز را به نول وصل نکنید؛ با قطع نول، بدنهٔ دستگاه‌ها برق‌دار میشود.
اندازه‌گیری ارت: چه عددی را انتظار داشته باشیم
| آزمون | ابزار | انتظار |
|---|---|---|
| مقاومت الکترود ارت | ارت‌سنج (روش سه‌نقطه‌ای) | کمتر از حد مقررات محلی (در بسیاری از مشخصات چند اهم) |
| پیوستگی سیم ارت تا پریز | اهم‌متر | کمتر از حدود ۱ اهم در مدارهای معمول |
| ولتاژ بین نول و ارت در پریز | ولت‌متر | چند ولت؛ عدد زیاد نشانهٔ مشکل نول یا ارت |
اندازه‌گیری مقاومت ارت کار متخصص با دستگاه مناسب است. نقش ارت و محافظ جان در حفاظت خانواده در راهنمای ایمنی برق خانه.
خرید از ایمانا
سیم ارت را در سطح مقطع‌های مختلف و لوازم اتصال را در لوازم و اتصالات سیم و کابل ببینید. محافظ جان و کلیدها در تجهیزات حفاظتی برق است.
محصولات مرتبط
پرسش‌های پرتکرار
سیم ارت هر مدار چند باشد؟
هماندازهٔ سیم فاز همان مدار تا ۱۶ میلیمتر مربع؛ یعنی مدار روشنایی ۱٫۵، پریز ۲٫۵ و کولر ۴.
سیم اصلی ارت از چاه تا تابلو چند باشد؟
طبق IEC 60364-5-54 هادی ارت مدفون بدون حفاظت در برابر خوردگی دست‌کم ۲۵ میلیمتر مربع مس است و با حفاظت در برابر خوردگی دست‌کم ۱۶. مقدار نهایی را طراح تعیین می‌کند.
میشود بهجای ارت از لولهکشی آب استفاده کرد؟
نه. لولههای امروزی اغلب پلاستیکیاند و حتی لولهٔ فلزی هم مسیر مطمئنی برای ارت نیست. لولههای فلزی باید به ارت همبند شوند، نه اینکه جای ارت را بگیرند.
مقاومت چاه ارت چقدر باید باشد؟
مقدار مجاز را طراح بر اساس مقررات ملی ساختمان و نوع سیستم تعیین می‌کند؛ هرچه کمتر، بهتر. اندازه‌گیری را با دستگاه ارت‌سنج و در فصل خشک انجام دهید.
به لولهٔ آب میشود ارت گرفت؟
نه؛ لولههای پلاستیکی و اتصالهای غیرفلزی امروزی مسیر ارت مطمئنی نیستند. لولههای فلزی باید همبند شوند، نه بهجای ارت.
ارت ساختمان هر چند سال بررسی شود؟
معمولاً هر چند سال و پس از تغییرات ساختمانی؛ در خاک خشک و فصل گرم، مقاومت بیشتر است.