چرا دوشاخهٔ برق در هر کشور یک شکل است؟
چرا دوشاخهٔ برق در هر کشور یک شکل است، پاسخ کوتاه: چرا دوشاخهٔ برق در هر کشور یک شکل است؟ چون هر کشور دوشاخه‌اش را در زمان خودش، با ولتاژ و ایده‌های ایمنی خودش طراحی کرد و بعد از نصب میلیون‌ها پریز، تغییر آن شدنی نبود. فهرست IEC حدود ۱۵ نوع دوشاخه (از A به بعد) را نام می‌برد. در ایران دوشاخهٔ نوع C (دو پین گرد) و نوع F (دو پین گرد با دو تیغهٔ ارت جانبی، معروف به شوکو) رایج است. تفاوت‌ها گاهی عمدی است تا لوازم ولتاژ متفاوت به هم وصل نشوند.
فهرست مطالب
هر مسافری این تجربه را دارد: گوشی شارژ می‌خواهد و دوشاخه به پریز هتل نمی‌خورد. دنیا ده‌ها نوع دوشاخه دارد و اگر برق خانه برایتان مهم است، بهتر است بدانید این تنوع از کجا آمده و چرا برخی شکل‌ها ایمن‌ترند. اگر می‌خواهید پریز خانه را درست انتخاب کنید، انتخاب کلید و پریز را ببینید.
هیچ‌کس برنامهٔ جهانی نداشت
شبکه‌های برق در هر کشور مستقل و در زمان‌های مختلف ساخته شدند. هر شرکت یا کشور دوشاخه‌ای متناسب با لوازم، ولتاژ و سلیقه‌اش ساخت. وقتی میلیون‌ها پریز در دیوارها نصب شد، تغییر آن‌ها نه ممکن بود و نه صرفه داشت. IEC استانداردی برای دوشاخهٔ جهانی پیشنهاد کرده ولی عملاً رایج نشده است.
چند نوع معروف
| نوع | شکل | کجا رایج است (نمونه) |
|---|---|---|
| A | دو تیغهٔ تخت | آمریکای شمالی، ژاپن |
| B | دو تیغه و پین ارت | آمریکا |
| C | دو پین گرد (یوروپلاگ) | اروپا، ایران و بسیاری از کشورها |
| F | دو پین گرد با تیغهٔ ارت جانبی (شوکو) | آلمان، ایران و بسیاری از کشورها |
| G | سه تیغهٔ بزرگ با فیوز داخل دوشاخه | بریتانیا و برخی مستعمره‌های سابق |
نوع C فقط برای جریان‌های کم (طبق استاندارد، حدود ۲٫۵ آمپر) ساخته شده، اما نوع F برای جریان بیشتر (حدود ۱۶ آمپر) و دارای اتصال ارت است.
ایدهٔ ایمنی پشت شکل‌ها
- ارت: نوع F و B و G اتصال ارت دارند تا بدنهٔ فلزی وسایل در خطای عایق، جان را به خطر نیندازد.
- شاتر: دوشاخهٔ G با شاتر پریز (که با ورود پین ارت باز می‌شود) جلوی فرو کردن شیء در سوراخ‌ها را می‌گیرد؛ طراحی آن به دههٔ ۱۹۴۰ برمی‌گردد (به روایت رایج).
- پین نیمهعایق: بخشی از پینهای جدید عایق است تا وقتی دوشاخه نیمه‌وصل است، لمس پین برقدار ممکن نباشد.
- تفاوت عمدی: شکل متفاوت دوشاخهها گاهی مانع وصل شدن وسیلهٔ ۱۲۰ ولتی به پریز ۲۳۰ ولتی است.
در ایران هم، درجهٔ ایمنی پریز با کیفیت و ارت سالم تعیین می‌شود؛ ارت خانه را ببینید.
نکتهٔ عملی: مبدل و نه ترانس
مبدل دوشاخه فقط شکل پینها را عوض میکند. اگر ولتاژ کشور مقصد با دستگاه ناسازگار است، مبدل کافی نیست و ترانس لازم است؛ برچسب «۱۰۰–۲۴۰ ولت» نشان میدهد دستگاه در هر دو شبکه کار میکند. داستان ولتاژها را در چرا برق ایران ۲۲۰ ولت و آمریکا ۱۱۰ ولت است بخوانید.
هنگام خرید پریز و دوشاخه به چه چیزی نگاه کنیم؟
- جریان نامی روی بدنه (مثلاً ۱۰ یا ۱۶ آمپر) را با وسیله مقایسه کنید؛ بخاری برقی با دوشاخهٔ ۱۰ آمپری داغ می‌شود.
- پینها باید محکم در پریز بنشینند؛ شل بودن یعنی گرم شدن نقطهٔ تماس.
- وسایل با بدنهٔ فلزی حتماً دوشاخهٔ ارت‌دار داشته باشند.
- سیم‌رابط و چندراهی را با مجموع توان وسایل بسنجید.
دوشاخهٔ ظاهراً کوچک یکی از شایع‌ترین نقطه‌های داغ شدن در خانه است؛ اگر دوشاخه‌ای بعد از چند دقیقه کار گرم یا تغییر رنگ داد، از مدار خارجش کنید.
آیا روزی یک دوشاخهٔ جهانی می‌شود؟
بعید است. هر کشوری که شکل دیگری را می‌پذیرفت، باید پریزهای همه‌ٔ ساختمان‌ها و لوازم موجود را عوض می‌کرد. به‌جای آن، دنیا راه حل ساده‌تری پیدا کرده: آداپتورهای قابل حمل و لوازم دوولتاژه. شارژرهای USB و آداپتورهای ۱۰۰–۲۴۰ ولت هم باعث شده‌اند دوشاخهٔ دیواری برای مسافر مهم‌تر از خود شارژر نباشد.
خرید از ایمانا
پریز و کلید ساختمانی را در کلید و پریز ساختمانی و محافظ لوازم را در محافظ ولتاژ ببینید. نیازتان را بفرستید تا پیشنهاد دهیم.
محصولات مرتبط
پرسش‌های پرتکرار
انواع دوشاخهٔ برق چندتاست؟
فهرست IEC World Plugs انواع را با حروف از A شروع میکند و امروز حدود ۱۵ نوع دارد.
دوشاخهٔ ایران از کدام نوع است؟
بیشتر نوع C (دو پین گرد) و F (شوکو، با ارت جانبی).
آیا یک استاندارد جهانی وجود ندارد؟
IEC استانداردی پیشنهادی (IEC 60906) تعریف کرده ولی تقریباً هیچ کشوری شبکهٔ موجودش را به آن تغییر نداده است.
مبدل دوشاخه ولتاژ را هم عوض میکند؟
نه. مبدل دوشاخه فقط شکل پینها را تطبیق میدهد؛ ولتاژ را باید با برچسب دستگاه یا ترانس مناسب بررسی کرد.
چرا بعضی دوشاخهها پین عایقدار دارند؟
پینهای نیمهعایق جلوی لمس فلز برقدار هنگام وصل ناقص را میگیرند؛ در دوشاخههای جدید رایج است.
دوشاخههای بدون ارت امن‌اند؟
برای وسایل با عایق دوگانه (دو پین) بله؛ وسایل با بدنهٔ فلزی باید ارت داشته باشند.